Medialna kłótnia wokół filmu Pawła Chochlewa o obronie Westerplatte trwa, warto może zasygnalizować pewną polaryzację pozycji uczestników sporu. O ile początkowo praktycznie wszystkie gazety posługiwało się strategią „skandalizacji” i szybkiego ferowania wyroków, o tyle teraz doszło do wyraźnego zróżnicowania – dziennikarze „Gazety Wyborczej” starają się problematyzować skomplikowany przypadek i wyciągać z niego ogólniejsze wnioski, natomiast „Dziennik” uznał, że jest lepszy od ekspertów, i samodzielnie ocenia nie stworzony jeszcze film.

MOTTO: "Gazeta to modlitwa nowoczesnego człowieka" (przypisywane Heglowi)

Dlaczego powinniśmy się zajmować dziennikarskimi działaniami w polu kultury w ramach Indeksu73? Otóż dlatego, że to dziennikarze (czy dziennikarki) wyznaczają najbardziej widoczne standardy społecznej debaty. W związku z tym w kłótni o film Chochlewa interesujące jest nie tylko to, co zrobi polski Premier, minister kultury czy Polski Instytut Sztuki Filmowej, ale także to, w jaki sposób kwestię tę będą opinii publicznej przedstawiać media.

Dla Indeksu 73 jest niezmiernie istotne, by procesowi tworzenia kultury towarzyszyła sensowna debata o wykorzystaniu publicznych bądź co bądź pieniędzy. Debacie takiej z pewnością nie przysłużą się autorzy, którzy – niczym Wojciech Cieśla z „Dziennika” konstruują stronnicze narracje z góry przesądzające, kto ma rację w sporze. Przytoczmy fragment jego artykułu:
„Dla pasjonatów historii ważne jest, czy 69 lat temu na Westerplatte bohaterem był major Henryk Sucharski, czy jego zastępca kapitan Franciszek Dąbrowski. Obóz Sucharskiego uważa, że domorośli historycy próbują się z nim rozprawić. A to nieprawda, że trząsł się ze strachu, był tchórzem, który kazał wywiesić białą flagę wbrew własnym żołnierzom. Obóz Dąbrowskiego jest przekonany, że gdyby nie dzielny kapitan, to rozbity psychicznie major poddałby Westerplatte już drugiego dnia obrony. Co dziś wiemy o scenariuszu Chochlewa oprócz tego, że szkaluje obrońców?” (Dziennik, 6 września 2008 ).
Jakie wnioski może z takiego tekstu wyciągnąć czytelnik lub czytelniczka? Ano takie, że bardzo dobrze, że wstrzymano finansowanie tego skandalicznego filmu. „Dziennik” z upodobaniem żongluje tego typu retoryką, wiele wskazuje w związku z tym na to, że demokracja w jego rozumieniu polega na stanowczym ferowaniu niepotwierdzonych opinii.
„Gazeta Wyborcza” podchodzi do sprawy trochę inaczej. Choć i tu sprawa wydaje się przesądzona (film zdecydowanie warto finansować, gdyż niesie nadzieję na dobre, niezależne i otwarte kino), dziennikarze „Gazety” wyciągają z przypadku „Obrony Westerplatte” wnioski dotyczące nie tylko jego jakości (co do której trudno mieć na dzień dzisiejszy pewność, niemniej nie to jest największym problemem), ale co do kwestii publicznego finansowania filmów o historii Polski, i związanych z tym kontrowersji politycznych, merytorycznych i biurokratycznych. Uczestnik Indeks73, Roman Pawłowski pisze w swoim artykule „Bitwa o przeszłość”:
„Co trzeba zrobić? Postawić ogniotrwałą ścianę pomiędzy Polskim Instytutem Sztuki Filmowej a rządową administracją. Wydłużyć kadencje władz PISF, chronić jak źrenicy oka niezależności ekspertów. Nie narzucać twórcom tematów ani tez. Inaczej jedynym możliwym do nakręcenia filmem o Westerplatte będzie taki, w którym Polacy się nie poddają, kapitulują Niemcy, a wojna kończy się siedem dni po wybuchu. Może to zadowoli niektórych polityków, ale dobrego kina z tego nie będzie.”

Czym różnią się obserwacje obu przytoczonych tu dziennikarzy? Wcale nie tylko stanowiskiem w kwestii filmu Chochlewa, ale również poziomem zrozumienia kwestii dla mediów dość kluczowej: społecznej odpowiedzialności dziennikarskiej, zawartej w misji tego zawodu. Dlatego pozwalamy sobie nie tylko komentować medialne artykuły, ale kibicować tym autorom, którzy w rozumieją swoją profesję.

W sprawie rzeczonego filmu wypowiedział się dziś w rozmowie z Romanem Pawłowskim minister kultury Bogdan Zdrojewski. Zachęcając do samodzielnej lektury wywiadu,proponujemy próbkę stylu ministra:

"Bogdan Zdrojewski - (...) Jeżeli przy okazji tych obchodów miałoby być prezentowane jakieś dzieło filmowe, to musi to być film nie tylko na najwyższym poziomie artystycznym, ale również rzetelny historycznie.

RP - Czy rzeczywiście tych kilka scen, w których żołnierze kąpią się w morzu albo rozładowują strach alkoholem, podważy rolę Polski w wojnie z Hitlerem? Inne sceny pokazują bohaterstwo obrońców.

Bogdan Zdrojewski  - Nie wypowiadam się na temat scenariusza. "

Indeks 73 natomiast nie wypowie się na temat spójności przekonań ministra. Niech nasze czytelniczki (czy czytelnicy) ocenią sami/e.

Bez względu na to, kto ostatecznie wygra pod Westerplatte, znaczenie ma to, czy ostatecznie zwycięży niezależny od politycznych przekonań rozwój wiedzy i kultury, gwarantowany w artykule 73 polskiej Konstytucji, czy koniunkturalny interes politycznych elit generujący w nich nieuzasadnione poczucie historycznej i kulturowej wszechmocy.

[Ewa Majewska]

Przytaczane artykuły:

Wojciecha Cieśli ("Dziennik") - ttp://www.dziennik.pl/kultura/film/article233217/Na_Westerplatte_nie_bylo_kapieli_na_plazy.html
Romana Pawłowskiego ("Gazeta Wyborcza") - http://wyborcza.pl/1,75475,5665327,Bitwa_o_przeszlosc.html
Rozmowa Romana Pawłowskiego z ministrem kultury Bogdanem Zdrojewskim: http://www.teatry.art.pl/!informacje/cawps.htm

Czytaj więcej:

"Tępię wszystkie nepotyzmy w kulturze" - wywiad z Bogdanem Zdrojewskim - http://www.dziennik.pl/polityka/article243886/Tepie_wszystkie_nepotyzmy_w_kulturze.html

---