Działając w Indeksie 73 na rzecz wolności twórczej często próbujemy zjednoczyć środowisko artystyczne i zachęcić ludzi do solidarnego wystąpienia przeciwko przypadkowi cenzury. Niestety nie jest to łatwe. Strach przez ostracyzmem, obawa o przyszłość własnej kariery, niewiara w skuteczność listów otwartych – to wszystko powstrzymuje ludzi przed zdecydowanym działaniem przeciwko ograniczaniu wolności artystycznej. Często panuje zmowa milczenia, tak jak w przypadku świeżej sprawy okrojenia filmu Agnieszki Arnold czy  zeszłorocznych cenzorskich gróźb wymierzonych w "Tajemnicę Westerplatte". Trudno nam tę bierność środowiska jednoznacznie oceniać. Nie piętnujemy nikogo, za to staramy się powoli naprawiać sytuację, m.in. edukując przedstawicieli kultury na naszych kursach Laboratorium Indeksu 73.

Ze zdziwieniem jednak zauważyłam, że solidarność środowiska artystycznego, która jest niemożliwa lub niezmiernie trudna do osiągnięcia, kiedy ma miejsce cenzura, tak szybko potrafi zaistnieć w przypadku przemocy seksualnej.

Z zażenowaniem przeczytałam list otwarty Stowarzyszenia Filmowców Polskich w obronie Romana Polańskiego, który został aresztowany w Szwajcarii po wielu latach unikania procesu i kary za gwałt na 13-letniej dziewczynce. Filmowcy piszą:
To prawda, mówi się o nieprawidłowościach sądowych w tej sprawie. W takim przypadku powinno się żądać sprawiedliwego procesu, a nie natychmiastowego uwolnienia… Na żart zakrawa fakt, że wybitny dorobek filmowy czy posiadanie domu w kraju aresztowania (sic!) miałyby niwelować odpowiedzialność za popełnione przestępstwo.

Trudno też przyjąć opinię, że były to „wydarzenia rozgrywające się w innej kulturze społecznej i obyczajowej”, nie jest przecież tak, że prawo zadziałało tu wstecz – współżycie z dzieckiem było i jest przestępstwem w Stanach Zjednoczonych. Był to rok 1977. Chciałabym tu przypomnieć sprawę, o której pisała Ewa Majewska na łamach portalu Indeksu 73: „W 1978 roku fotografka Jacqueline Livingston została zwolniona z pracy na uniwersytecie w Cornell po otwarciu wystawy, na której znalazły się zdjęcia jej masturbującego się 7-letniego syna. Firma Kodak zarekwirowała część negatywów z jej zdjęciami, a czasopisma MS. Magazine, Art News i inne odmówiły publikacji reklam jej prac. Livingston stała się przedmiotem dochodzenia służb socjalnych w kwestii zasadności posiadania przez nią praw rodzicielskich.” O jakiej zatem innej kulturze tu mówimy? Te dwa przypadki dzieli zaledwie rok. Co ciekawe, zdjęcia Livingston nadal uważane są za kontrowersyjne, a tegorocznej wystawie jej prac w Pałacu Opatów w Gdańsku towarzyszyły podsycające atmosferę skandalu artykuły w lokalnych mediach.

Warto tu dodać, że według poprawki do Kodeksu Karnego (Art. 202, § 4b) osoba, która „produkuje, rozpowszechnia, prezentuje, przechowuje lub posiada treści pornograficzne przedstawiające wytworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.” Czy zatem przyzwolenie dla faktycznej przemocy seksualnej artystów wobec dzieci jest większe niż dla prac artystycznych dotyczących dziecięcej seksualności? Dlaczego polscy politycy skupiają się na obronie obywateli przed erotycznymi grafikami, a usprawiedliwiają sprawcę przemocy? Wydaje mi się, że funkcjonujemy w sytuacji niebywałej hipokryzji.

Najbardziej niepokojące są jednak wypowiedzi artystów, którzy broniąc Romana Polańskiego szkalują i poniżają jego ofiarę. Zdaniem Krzystofa Zanussiego problemu nie ma, bo Samantha Gailey była „tylko” nieletnią prostytutką. Smucą słowa Doroty Stalińskiej, że to dziewczynki prowokują niczego nieświadomych dorosłych mężczyzn i są winne takich sytuacji. Skąd to przyzwolenie na przemoc wobec kobiet i pogarda wobec nich? Skąd ta pobłażliwość wobec dorosłych mężczyzn? Przecież w tym przypadku sprawca był kilkakrotnie starszy od ofiary – kto miał obowiązek być odpowiedzialny? O jakiej zgodzie dziecka można w ogóle mówić w przypadku takiej nierównowagi posiadanej władzy i siły fizycznej, pamiętając dodatkowo o tym, że dziewczynkę częstowano alkoholem i narkotykami? Dlaczego często podnoszony jest fakt, że dziewczynka nie była dziewicą – czy zdaniem polskich elit gwałt na dziewczynie, która nie jest dziewicą, jest dozwolony i usprawiedliwiony? Czym zatem elity te różnią się od Andrzeja Leppera, według którego nie da się zgwałcić prostytutki?

Nie chodzi jednak tylko o to, co wydarzyło się wiele lat temu. Chodzi także o to, co ludzie uważani za autorytety mają do przekazania krzywdzonym dzieciom tu i teraz. Chodzi o kształt debaty publicznej i o etykę autorytetów polskiej kultury. Przemoc seksualna to poważny problem, a przekaz jaki obecnie płynie z mediów do ofiar takiej przemocy, mówi: jeśli jesteś ofiarą gwałtu, siedź cicho, bo to twoja wina, to ciebie oskarżą o sprowokowanie sprawcy i jeszcze bardziej poniżą.

Agnieszka Kaim



Zapraszam do dyskusji na forum: http://forum.indeks73.pl/index.php?topic=41.0

Czytaj więcej:
Kalendarium sprawy przeciw Polańskiemu, Gazeta Wyborcza
No bo ta suka mnie sprowokowała, Joanna Piotrowska, Feminoteka

Źródło zdjęcia: http://pl.wikipedia.org/

---

---