Katarzyna Batko-Tołuć analizuje nowe inicjatywy powstające w środowisku kultury z perspektywy strażniczej. Zwraca uwagę na utratę przez nie funkcji nadzorczej ze względu na zaangażowanie w tworzenie prawa. Jednak nowe komitety obywatelskie nie pretendują do miana organizacji watchdogowych, a chcą reprezentować interesy środowisk kulturotwórczych.

Publikujemy tekst z portalu watchdog.pl za zgodą autorki:


Ruch w kulturze – czy pojawiło się nowe środowisko strażników?
Katarzyna Batko-Tołuć

Źródło: watchdog.org.pl

Stowarzyszenie Kultura Miejska, na prowadzonej przez siebie stronie Indeks73, poświęconej obronie konstytucyjnej wolności twórczości artystycznej i badań naukowych, pisze o masowej samoorganizacji środowisk twórczych.

Po co samoorganizacja?
Nowe inicjatywy żądają przejrzystości w finansowaniu i decydowaniu o programie instytucji kultury czy dbania o swobodny dostęp do dóbr kultury. Są to inicjatywy o charakterze lokalnym, jak Obywatelski Komitet na rzecz Przejrzystości w Polityce Kulturalnej Krakowa czy ogólnopolskie, jak Komitet na Rzecz Radykalnych Zmian w Kulturze lub Komitet Obywatelski Mediów Publicznych oraz Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej i Obywatelskie Forum Dostępu do Książki.

Żąda się dania wpływu ludziom sztuki na decyzje o rozwoju kultury. Te żądania są przejawem tego, co we współczesnej demokracji wydaje się rzeczą oczywistą – wpływu obywatelek i obywateli na rządzenie.

Jaki to ma związek ze społecznym nadzorem?
Uczestniczenie obywatelek i obywateli w procesie podejmowania decyzji samo w sobie jest formą społecznego nadzoru, gdyż kontroluje decyzje podejmowane przez rządzących. Jednak nie zawsze spełnia standardy niezależności.

Realizatorzy niektórych inicjatyw podejmują się pisania ustaw. Wydaje się jednak, że bezpośrednie zaangażowanie w legislację powoduje utratę funkcji nadzorczej. Trudno bowiem patrzeć obiektywnie na rozwiązania, które się samemu zaproponowało. Z drugiej strony skoro powstaje możliwość realnego wpływu, a techniczne środki pozwalają na uczynienie procesu transparentnym i otwartym na dyskusję, to być może da się zaradzić temu problemowi.

Nie istnieje prawdopodobnie jedna odpowiedź na te dylematy. Każdy, kto rozpoczyna działanie na rzecz zmiany musi wiedzieć do czego dąży. Czasem będziemy oczekiwać od władz więcej informacji przedstawionych w sposób zrozumiały. A czasem wprowadzenia konkretnych rozwiązań. W każdym wypadku unikać powinniśmy natomiast konfliktu interesów. A o niego nietrudno, gdyż znamy się zazwyczaj na tym co jest przedmiotem naszej pracy czy pasji.

Dlatego partycypacja nie zawsze równa się społecznemu nadzorowi. Czasem jest po prosu próbą uczestniczenia w podejmowaniu decyzji. Kibicujemy nowym inicjatywom. Zachęcamy do refleksji nad wartością informowania o swoich celach i przedstawiania argumentów za proponowanymi rozwiązaniami. Takie działania budują zaufanie, uczą tych którzy chcieliby wziąć udział w dyskusji i powodują, że unika się sytuacji, gdy partycypacja ogranicza się do wąskiej grupy tych, którzy zostali uznani za autorytety bądź zawiązali daną inicjatywę.