19 stycznia odbyło się otwarcie wystawy „Twarzą w twarz - Uniwersytet tworzą ludzie”. Kiedy Teresa Klimowicz zaproponowała realizację projektu przedstawienia pracowników pionu obsługi UMCS, pomysł ten wywołał niemałe zamieszanie. Zainteresowanie prasy oraz zapowiedź prezentacji wystawy w przestrzeni Akademickiego Centrum Kultury zaowocowały niechętnym komentarzem ze strony władz. Początkowo odmówiono przestrzeni wystawienniczej w ACK „Chatka Żaka”, sugerując, że niewygodna dla władz uczelni wystawa to przedsięwzięcie polityczne, zaś jeden z rektorów powiedział, że skontroluje „głębię” wystawy. Realizacja projektu zawisła na włosku. Nieznośna atmosfera plotki, że gdzieś, komuś, coś się nie podoba i może skutecznie blokować pomysł, była frustrująca.

„Problematyczność” wystawy argumentowana była patronatem „Krytyki Politycznej” której działania zostały określone jako polityczne. Wydaje mi się jednak, że władze UMCS inaczej interpretują ową „polityczność”, niż robi to sama „Krytyka”. Sławomir Sierakowski w wywiadzie przeprowadzonym przez Piotra Mareckiego mówił o tym, że polityczność to poszerzanie dyskursu publicznego , nie ukrywając, że ich głos jest lewicowy. Działania kulturowe, w które się angażują często dotyczą spraw społecznych, ale to nie jest działanie partyjne. Prorektor ds. Studenckich Stanisław Michałowski grzmiał, iż nie zgodzi się na prowadzenie działalności politycznej w „Chatce Żaka”, ale chyba nie miał na myśli ograniczenia wolności wypowiedzi w przestrzeni publicznej? Fakt, iż pojawił się na otwarciu wystawy, zabrał głos i innym nie wyrywał mikrofonu, świadczy o tym, że nie jest przeciwny dyskusji.

Kompromis, na jaki musiała pójść koordynatorka, rezygnując z realizacji wystawy jako projektu „Krytyki Politycznej”, wydaje mi się niesprawiedliwy. Dobrze, że do realizacji tej idei włączył się Samorząd Studentów, zgodnie z sugestią pana Prorektora, ale dlaczego było konieczne zminimalizowanie roli „Krytyki Politycznej”? Nie rozumiem, tym bardziej, że jej członkowie bardzo aktywnie uczestniczyli w organizacji i pozyskiwaniu środków na wystawę.

Sugerowano również, iż organizatorzy nie dopełnili formalności związanych z rezerwacją przestrzeni wystawienniczej. Dyrektor ACK „Chatka Żaka” Arnold Deć podobno o wystawie dowiedział się z prasy, mimo, iż zastępca dyrektora Szymon Pietrasiewicz nie ukrywał, że zna i wspiera projekt. Najbardziej niepokojąca była jednak deklaracja Prorektora Michałowskiego, który chciał czuwać nad odpowiednią wymową wystawy.

Niechęć władz UMCS, była najprawdopodobniej związana z lękiem, iż wystawa wywoła skandal, jej polityczno-społeczny kontekst był bardzo niewygodny. Koordynatorka projektu nie ukrywała, że koncept zrodził się w wyniku sprzeciwu wobec pomysłu władz uczelni, aby oszczędności i łatanie dziur w budżecie szukać poprzez redukcję pracowników i to bez względu na to, czy są to pięćdziesięciokilkuletnie kobiety bez szans na zatrudnienie, czy matki samotnie wychowujące dzieci. Wystawa „Twarzą w twarz” miała być głosem w dyskusji nad istotą i rolą uniwersytetu. Nie trywializowała problemu, ale pytała o model funkcjonowania tej instytucji, pytała o jej twarz. Personalizowała pracowników, „przywracała” im widoczność, bo wyrywała z anonimowej masy, dała szansę opowiedzenia swojej historii, przede wszystkim zaś była projektem angażującym całe środowisko: pracownicy obsługi technicznej opowiadali o swoich rozterkach i strachu związanym z przyszłością, studenci nagrywali te wywiady, wykonywali zdjęcia. Efekt końcowy pracy miał być zwieńczony wystawą, którą koordynatorka tak bardzo chciała pokazać w miejscu, które jest związane z funkcjonowaniem uczelni, ze środowiskiem akademickim, dlatego wybrała Akademickie Centrum Kultury „Chatka Żaka”. Znowu przez chwilę idea uniwersytetu jako wspólnoty odżyła.

Bardzo się cieszę, że udało się zrealizować to przedsięwzięcie. Na otwarciu wystawy pojawiły się panie sprzątające, bohaterki fotografii i reportaży, przybył też Prorektor ds. Studenckich Stanisław Michałowski oraz studenci i zainteresowani projektem widzowie. Przestrzeń wystawiennicza stała się jednocześnie przestrzenią dialogu, gdzie każdy mógł zabrać głos. Groźba uciszenia została zamieniona na debatę. Dobrze, że nie zaprzepaszczono tego sukcesu aktem cenzury. Możemy tylko liczyć na to, że inne trudne projekty również będą miały szansę na realizację. Nie trzeba się ze sobą zgadzać by rozmawiać.

Joanna Jawiczuk


Źródła:
Sławomir Sierakowski w rozmowie z Piotrem Mareckim, Po pierwsze: nie bać się polityczności
P. R. Reszka, Burza wokół sprzątaczek w Chatce Żaka


Joanna Jawiczuk - Absolwentka filozofii i historii sztuki. Doktorantka w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Działa w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami w Lublinie. Współpracuje ze Stowarzyszeniem Studnia Pamięci. Uczestniczka kursu Laboratorium Indeksu 73 w Poznaniu.