Ministerstwo Kultury rozważa wprowadzenie zmian w przepisach dotyczących prawa autorskiego. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się obowiązujące dziś przepisy o „dozwolonym użytku”, zawarte w Ustawie o prawie autorskim. Dla Inicjatywy Indeks 73 zapowiadane zmiany są alarmujące. Chcielibyśmy, by interes użytkowników i twórców kultury, a - co za tym idzie - rozwój kultury w ogóle - nie został ograniczony interesami koncernów i organizacji producenckich.

Organizacje zrzeszające wydawców i producentów od dawna nalegają na ograniczenie dozwolonego użytku, w tym między innymi – na wypracowanie systemu opłat za korzystanie z dóbr kultury w sytuacjach, gdy istnieje domniemanie zysku z udostępniania utworów. Ulubionym przykładem takiego udostępniania jest ostatnio puszczanie muzyki w zakładach fryzjerskich – organizacje wydawców mogą przypuszczać, że praktyka ta przyczynia się do zwiększenia zysków fryzjerów – deklaruje wice minister kultury Piotr Żuchowski z PSL w wywiadzie dla Gazety Wyborczej.

Przeciwnicy zaostrzania przepisów o dozwolonym użytku wskazują na szereg argumentów dotyczących rozwoju kultury dzięki wolności korzystania z utworów w ramach dotychczasowych regulacji. Członek Inicjatywy Indeks 73, Jarosław Lipszyc, zwraca na przykład uwagę na kulturotwórczy wymiar możliwości korzystania z utworów: „Dziś ludzie nie oglądają biernie telewizji, ale nagrywają utwory, przetwarzają je, remiksują, wrzucają do internetu. To jest ich sposób na uczestnictwo w kulturze i publicznej debacie. A anachroniczne prawo powoduje, że są potem atakowani” - powiedział Gazecie Wyborczej.

Wiceminister kultury zastrzega, że nie chce, by „70% obywateli zostało nagle uznanych za kryminalistów”. Chciałby w związku z tym, żeby w tworzeniu nowych regulacji uczestniczyli przedstawiciele wszystkich stron sporu – przedstawiciele wydawców, autorów, producentów, ale również tych, którzy korzystają z zasobów internetu i rozwijają je. Wątpliwości budzi jedynie kwestia uwzględnienia głosu tych ostatnich – o ile bowiem koncerny posiadają znaczne wpływy, ale również dostęp do kompetentnych prawników i mediów, o tyle użytkownicy – rozproszeni i niezorganizowani stanowią w oczywisty sposób słabszy materiał na negocjatorów złożonych kwestii prawnoautorskich.

Inicjatywa Indeks73 apeluje, by do debaty o zmianach w prawie autorskim dopuścić organizacje społeczne. Jarosław Lipszyc, członek Indeksu 73, wysuwa konkretne postulaty, m.in. wrowadzenie mechanizmów wyłączania utworów spod prawa autorskiego, jeśli taka jest wola twórcy (obecnie takiej możliwości brak), udostępnianie w sposób otwarty utworów, których powstanie finansowano ze źródeł publicznych, odróżnienie w prawie autorskim działań komercyjnych od niekomercyjnych. Innymi słowy chodzi o to, by „uczynić prawo autorskie bardziej przyjaznym dla użytkowników kultury”.


Opracowanie przygotowała Ewa Majewska


Czytaj więcej:

Ewa Majewska „Zmiany w „dozwolonym użytku”?”
Jarosław Lipszyc „Dobro, zło, prawo autorskie”